Làng Nghề Tương Bần: “Linh Hồn” Cầm Trịch Vị Ngon Đất Nhãn Hưng Yên

Nếu có một mùi hương nào đó đủ sức đánh thức cả một vùng ký ức về đồng quê Bắc Bộ, thì đó chắc chắn là mùi thơm nồng nàn, ngọt dịu của những chum tương đang độ “chín” dưới nắng hè. Cách thủ đô Hà Nội chỉ chừng 30km về phía Đông, có một ngôi làng cổ kính mà tên tuổi đã đi vào ca dao, tục ngữ như một biểu tượng của tinh hoa ẩm thực Việt: Làng nghề tương Bần (Thị trấn Bần Yên Nhân, Mỹ Hào, Hưng Yên). Đây không chỉ là nơi sản xuất một loại gia vị, mà là nơi lưu giữ “linh hồn” của những bữa cơm sum vầy, một điểm đến đầy chất thơ dành cho những tâm hồn muốn tìm về nguồn cội văn hóa.

Dòng chảy lịch sử: Từ sản vật “Tiến Vua” đến Di sản văn hóa

Tương Bần từ lâu đã nổi danh là một trong những loại tương ngon nhất Việt Nam. Người xưa có câu: “Dưa La, húng Láng, ngổ Đầm / Cá rô đầm Sét, sâm cầm Hồ Tây / Tương Bần, húng Láng, ngổ Đầm / Muốn ăn rau sắng chùa Hương thì vào”. Câu ca dao ấy đã khẳng định vị thế không thể lay chuyển của tương Bần trong bản đồ ẩm thực dân tộc.

Lịch sử làng nghề đã trải qua hàng trăm năm thăng trầm. Vào thời phong kiến, tương Bần được chọn làm sản vật “Tiến Vua” bởi hương vị thanh tao, đậm đà mà không loại gia vị nào sánh kịp. Trải qua bao biến thiên của thời đại, từ những hộ gia đình nhỏ lẻ, làng Bần nay đã trở thành một làng nghề quy mô, nhưng cái “tâm” và bí quyết gia truyền trong từng bát tương thì vẫn vẹn nguyên như thuở ban đầu. Năm 2011, nghề làm tương Bần đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, một minh chứng cho giá trị lịch sử và văn hóa bền vững của vùng đất này.

Hành trình khám phá “Vương quốc” của những chiếc chum sành

Ghé thăm làng Bần, bạn sẽ bị choáng ngợp bởi một không gian đậm chất làng quê Việt Nam truyền thống với những khoảng sân rộng thênh thang, nơi hàng trăm chiếc chum sành nâu óng xếp hàng ngay ngắn như những “đội quân” đang chờ đợi nắng sớm.

Mùa nắng vàng – Thời điểm lý tưởng để ghé thăm

Khác với những địa danh du lịch khác, vẻ đẹp của làng nghề tương Bần gắn liền với nhịp điệu của thời tiết. Thời điểm tuyệt vời nhất để bạn đến đây là từ tháng 5 đến tháng 8. Đây là lúc miền Bắc bước vào mùa hè rực rỡ nhất. Đối với người làm tương, nắng là “linh hồn”. Nắng càng to, tương càng vàng, càng thơm và nhanh ngả. Dưới cái nắng chói chang, những sân chum phản chiếu ánh sáng tạo nên một khung cảnh cực kỳ ấn tượng, là phông nền hoàn hảo cho những bức ảnh đậm chất nghệ thuật.

Những trải nghiệm không thể bỏ qua

• Mục sở thị quy trình làm tương thủ công: Bạn sẽ được tận mắt chứng kiến các công đoạn cầu kỳ: từ chọn gạo nếp cái hoa vàng, đồ xôi để lên mốc, đến công đoạn rang đỗ tương vàng ruộm rồi xay nhỏ. Cuối cùng là nghệ thuật “ngả tương” trong các chum sành Phù Lãng.
• Check-in giữa “rừng” chum: Những hàng chum sành cao ngang hông, màu nâu trầm mặc dưới nắng gắt tạo nên một góc nhìn thị giác vô cùng độc đáo. Đây là địa điểm yêu thích của các nhiếp ảnh gia và những bạn trẻ đam mê phong cách vintage.
• Lắng nghe câu chuyện của nghệ nhân: Đừng ngần ngại trò chuyện với những cụ già trong làng. Họ sẽ kể cho bạn nghe về sự kiên nhẫn khi đợi mốc lên đúng độ, về cách nghe tiếng gió, nhìn sắc trời để đoán định mẻ tương ngon.

Con người và Đặc sản: Vị ngọt hậu từ lòng đất và tâm người

Người dân làng Bần hiền hậu, mộc mạc và hiếu khách như chính thứ tương họ làm ra. Sự cầu kỳ trong quy trình sản xuất phản ánh tính cách tỉ mỉ, kiên trì của con người nơi đây. Để có một lít tương ngon, họ phải chờ đợi từ vài tháng đến cả năm trời, trải qua bao lần “phơi nắng, tắm sương”.

Nói đến tương Bần, không thể không nhắc đến những món ăn kèm đã trở thành huyền thoại. Tương Bần không chỉ là gia vị, nó là “nhạc trưởng” điều phối hương vị cho bữa cơm:

• Rau muống luộc chấm tương Bần: Một sự kết hợp giản đơn nhưng thanh tao đến lạ kỳ. Vị ngọt của rau xanh hòa quyện với vị đậm đà, béo bùi của tương.
• Bê thui/Dê núi chấm tương: Vị nồng của tương giúp khử mùi tanh và tôn lên vị ngọt của thịt, tạo nên một sức hấp dẫn khó cưỡng.
• Cá kho tương: Những con cá đồng được kho trong nồi đất với tương Bần sẽ có màu vàng cánh gián đẹp mắt, xương cá mềm nhừ và mùi thơm lan tỏa khắp gian bếp.

Lời kết

Làng nghề tương Bần không chỉ là một điểm đến du lịch, đó là một hành trình trở về với những giá trị xưa cũ, nơi ta học cách trân trọng sự kiên nhẫn và bàn tay lao động của con người. Nếu bạn đang tìm kiếm một trải nghiệm khác biệt, một chút bình yên giữa nhịp sống hối hả, hãy một lần ghé thăm làng Bần để thấy rằng: Đôi khi, tinh hoa của thế giới lại nằm gọn trong một chum tương vàng óng đượm mùi nắng hạ.