Lễ Hội Mời Mẹ Trăng: Khúc Giao Hòa Giữa Đại Ngàn Xứ Lạng

Khi những dải mây trắng vắt ngang đỉnh núi Khau Khú, và hơi thở của mùa xuân vẫn còn vương vấn trên từng chồi non lộc biếc, vùng đất Lạng Sơn lại khoác lên mình một vẻ đẹp huyền ảo, linh thiêng. Giữa không gian bao la của núi rừng Đông Bắc, có một thanh âm trong trẻo vang vọng, một nghi thức cổ xưa được đánh thức – đó chính là Lễ hội Mời Mẹ Trăng (hay còn gọi là Lễ hội Nàng Trăng). Đây không chỉ là một lễ hội, mà là một lời tự tình của con người với thiên nhiên, một hành trình tìm về cội nguồn văn hóa của đồng bào dân tộc Tày mà bất cứ tâm hồn xê dịch nào cũng khao khát được một lần trải nghiệm.

1. Lịch sử và Di sản: Huyền thoại về những nàng tiên Trăng

Lễ hội Mời Mẹ Trăng (Nàng Trăng) có nguồn gốc từ những câu chuyện cổ tích xa xưa của người Tày tại huyện Bình Gia, Tràng Định (Lạng Sơn). Theo truyền thuyết, Mẹ Trăng và các con gái của mình (các Nàng Trăng) là những người trông coi mùa màng và sự sống trên mặt đất. Sau một năm làm việc vất vả trên thiên đình, các nàng sẽ xuống hạ giới để vui chơi và ban phước lành.

Về mặt di sản, đây là một loại hình tín ngưỡng phồn thực đặc trưng, thể hiện khát vọng về một cuộc sống ấm no, mưa thuận gió hòa. Năm 2017, Lễ hội Mời Mẹ Trăng của người Tày xã toàn thắng (huyện Bình Gia) đã vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Giá trị của lễ hội nằm ở sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghi lễ tâm linh và các loại hình nghệ thuật dân gian như hát Then, đàn Tính, tạo nên một “bảo tàng sống” về văn hóa Tày.

2. Trải nghiệm khám phá: Khi đại ngàn vào hội

Vẻ đẹp mùa lễ hội: Sắc xuân rực rỡ

Lễ hội thường diễn ra vào tháng Giêng hoặc tháng Hai âm lịch. Đây là thời điểm Lạng Sơn đẹp nhất trong năm. Du khách sẽ được chiêm ngưỡng:

• Sắc hoa rừng: Những cánh rừng hoa đào muộn hồng rực xen lẫn sắc trắng tinh khôi của hoa mận, tạo nên một bức tranh thủy mặc sống động.
• Khí hậu: Không khí se lạnh đặc trưng của vùng cao, quyện cùng mùi hương trầm thơm ngát tỏa ra từ các mâm lễ, tạo nên cảm giác thư thái, thoát tục.
• Màu áo chàm: Sắc xanh chàm mộc mạc của trang phục truyền thống người Tày nổi bật trên nền xanh của núi rừng, minh chứng cho vẻ đẹp bền bỉ với thời gian.

Các hoạt động không thể bỏ qua

Đến với Lễ hội Mời Mẹ Trăng, bạn không chỉ là người quan sát mà sẽ thực sự hòa mình vào dòng chảy văn hóa nơi đây:

• Theo dõi nghi lễ cúng tế: Đây là phần quan trọng nhất. Thầy Then sẽ làm lễ cầu khấn, mời Mẹ Trăng xuống trần. Hình ảnh các “Nàng Trăng” (những thiếu nữ xinh đẹp được tuyển chọn trong bản) nhảy múa quanh cây lễ (cây hoa) là khoảnh khắc đầy mê hoặc.
• Thưởng thức hát Then, đàn Tính: Những giai điệu dập dìu, lời hát ca ngợi quê hương đất nước và tình yêu đôi lứa sẽ khiến bạn như quên đi mọi muộn phiền.
• Tham gia trò chơi dân gian: Bạn có thể thử sức với trò tung còn, đánh yến, hoặc cùng dân bản kéo co. Tiếng cười nói rộn rã xóa tan khoảng cách giữa du khách và người bản địa.
• Check-in tại bản làng: Những ngôi nhà sàn cổ với mái ngói âm dương rêu phong là bối cảnh tuyệt vời cho những bức ảnh mang đậm chất hoài cổ.

3. Con người và Đặc sản: Ấm tình xứ Lạng

Sức hút của Lễ hội Mời Mẹ Trăng không chỉ đến từ phần “lễ” mà còn ở phần “hội” với sự nồng hậu của con người xứ Lạng. Người Tày hiền lành, mến khách, họ sẵn sàng mời bạn vào nhà, mời chén rượu men lá thơm nồng để cùng chúc phúc cho một năm mới tốt lành.

Ẩm thực đặc trưng không thể chối từ

Đã đến Lạng Sơn mùa lễ hội, bạn nhất định phải nuông chiều vị giác với những món ăn danh bất hư truyền:

• Vịt quay lá mác mật: Miếng thịt vịt chín vàng, da giòn, thơm mùi lá mác mật đặc trưng và vị ngọt của mật ong rừng.
• Khâu nhục: Món ăn cầu kỳ, béo ngậy nhưng không ngấy, tan chảy trong miệng, thường xuất hiện trong các mâm cỗ trang trọng.
• Phở chua: Sự kết hợp tinh tế giữa bánh phở, xá xíu, gan lợn, lạc rang và nước sốt chua ngọt thanh tao.
• Bánh chưng đen: Món bánh mang hương vị của lúa nếp nương và tro của cây rừng, dẻo thơm và lạ mắt.

4. Lời kết: Một lời hẹn với Nàng Trăng

Lễ hội Mời Mẹ Trăng không chỉ là một sự kiện tôn giáo hay giải trí đơn thuần, mà là sợi dây kết nối quá khứ và hiện tại, là nơi con người tìm về với những giá trị nguyên bản nhất của lòng biết ơn và hy vọng. Đứng giữa quảng trường bản làng, nghe tiếng đàn Tính tính tẩu vang lên dưới ánh trăng mờ ảo, bạn sẽ cảm nhận được nhịp đập của vùng đất này – một nhịp đập mạnh mẽ, kiêu hãnh nhưng cũng đầy chất thơ.

Hãy lên kế hoạch cho chuyến hành trình đến với Lạng Sơn vào mùa xuân tới, để chính mình được “Mời Mẹ Trăng” và mang về những ký ức đẹp nhất của tuổi trẻ!