Lễ Hội Lồng Tồng: Bản Tình Ca Mùa Xuân Giữa Đại Ngàn Đông Bắc

Khi những cánh hoa mận, hoa mơ bắt đầu rũ bỏ lớp áo tuyết trắng để khoác lên mình màu xanh non mơn mởn, cũng là lúc vùng cao phía Bắc thức giấc sau một giấc ngủ đông dài. Giữa không gian bao la của núi rừng trùng điệp, tiếng đàn Tính vang lên rộn rã, mời gọi du khách về với Lễ hội Lồng tồng – ngày hội xuống đồng lớn nhất, rực rỡ nhất của cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng, Sán Chay. Đây không chỉ là một sự kiện văn hóa, mà còn là một trải nghiệm tâm linh và cảm xúc mà bất cứ ai yêu mến dải đất hình chữ S cũng nên một lần đặt chân tới để thấy yêu thêm hồn cốt Việt.

1. Nguồn gốc và Di sản: Lời nguyện cầu từ ngàn xưa

“Lồng tồng” theo tiếng Tày – Nùng có nghĩa là “xuống đồng”. Đây là lễ hội truyền thống có từ thời xa xưa, gắn liền với nền nông nghiệp lúa nước của cư dân vùng cao. Lễ hội thường được tổ chức từ ngày mùng 4 đến rằm tháng Giêng âm lịch, tùy theo từng địa phương như Chiêm Hóa (Tuyên Quang), Định Hóa (Thái Nguyên) hay Ba Bể (Bắc Kạn).

Về mặt tâm linh, Lễ hội Lồng tồng là dịp để người dân tạ ơn Thần Nông, Thần Núi, Thần Sông đã phù hộ cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Với những giá trị văn hóa đặc sắc và sức sống bền bỉ qua hàng thế kỷ, Lễ hội Lồng tồng đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là bảo tàng sống lưu giữ những nghi lễ, trò chơi dân gian và những làn điệu dân ca ngọt ngào của đồng bào miền núi phía Bắc.

2. Hành trình trải nghiệm: Khi đất trời giao hòa

Vẻ đẹp mùa lễ hội: Sắc màu rực rỡ giữa sương mờ

Đến với lễ hội vào những ngày đầu xuân, bạn sẽ được đắm mình trong bầu không khí se lạnh nhưng vô cùng ấm áp bởi tình người. Những thung lũng lúa vừa gặt xong, trơ gốc rạ bỗng chốc biến thành quảng trường khổng lồ. Xa xa là những dải mây trắng vắt ngang sườn núi, phía dưới là dòng người đổ về hội trong những bộ trang phục chàm truyền thống điểm xuyết khăn piêu rực rỡ.

Phần Lễ: Sự trang nghiêm và lòng thành kính

Mở đầu lễ hội là nghi thức rước cỗ và cúng tế. Mỗi dòng họ, mỗi bản làng sẽ chuẩn bị một mâm cỗ thịnh soạn với đầy đủ sản vật địa phương. Hình ảnh các thầy Then, thầy Tào trong trang phục nghi lễ, đọc những bài khấn cầu may mắn tạo nên một không gian linh thiêng, huyền bí. Sau lễ cúng, nghi thức “xuống đồng” (phát động đường cày đầu tiên) chính là khoảnh khắc quan trọng nhất, đánh dấu sự bắt đầu của một mùa vụ mới đầy hy vọng.

Phần Hội: Những hoạt động không thể bỏ qua

• Tung Còn: Đây là linh hồn của buổi lễ. Những quả còn ngũ sắc được khâu khéo léo, bên trong nhồi hạt bông, hạt thóc, tượng trưng cho sự no ấm. Khi quả còn xuyên qua vòng tròn giấy dán trên đỉnh cột tre cao vút, người dân tin rằng năm đó sẽ có đại cát, đại lợi.
• Hát Then, đàn Tính: Âm hưởng dìu dặt của đàn Tính kết hợp với giọng hát Then trong trẻo như suối nguồn sẽ khiến bạn quên đi mọi muộn phiền. Đây là lúc các chàng trai, cô gái trao nhau những ánh mắt tình tứ qua những câu hát lượn, hát sli.
• Trò chơi dân gian: Kéo co, đẩy gậy, đánh quay hay múa sư tử… tất cả tạo nên một không gian náo nhiệt, tràn đầy sức sống thanh xuân.

3. Con người và Đặc sản: Hương vị của đất rừng

Người dân vùng cao Đông Bắc nổi tiếng với sự hồn hậu và hiếu khách. Trong ngày hội Lồng tồng, bất kể bạn là ai, từ đâu đến, chỉ cần bước chân vào mâm cỗ chung, bạn sẽ được đón tiếp như người thân trong nhà. Những chén rượu ngô men lá cay nồng, thơm nức sẽ là “chất xúc tác” để những câu chuyện thêm dài, những nụ cười thêm rạng rỡ.

Những món ngon nhất định phải thử:

• Xôi ngũ sắc: Tượng trưng cho ngũ hành, được nhuộm từ các loại lá rừng tự nhiên, hạt gạo nếp nương thơm dẻo, béo ngậy.
• Lợn quay lá mác mật: Miếng thịt da giòn tan, thơm mùi lá rừng đặc trưng, là món ăn không thể thiếu trên mâm cỗ cúng.
• Bánh chưng đen: Một đặc sản độc đáo của người Tày, có vị thanh mát của tro rơm nếp và mùi thơm của thảo quả.
• Khâu nhục: Món ăn cầu kỳ, đậm đà, thể hiện sự tinh tế trong ẩm thực của người dân nơi đây.

4. Những lưu ý cho hành trình của bạn

Để tận hưởng trọn vẹn không khí lễ hội, bạn nên lưu ý một số điểm sau:

• Thời gian: Thường diễn ra sau Tết Nguyên Đán (từ mùng 4 đến mùng 10 tháng Giêng là nhộn nhịp nhất). Hãy kiểm tra lịch chính xác của từng địa phương như Chiêm Hóa hay Ba Bể.
• Trang phục: Thời tiết vùng cao mùa xuân vẫn khá lạnh và có mưa phùn, hãy mang theo áo khoác ấm và giày đi bộ thoải mái.
• Văn hóa: Hãy xin phép trước khi chụp ảnh các nghi lễ tâm linh hoặc vào nhà người dân địa phương.

Lời kết

Lễ hội Lồng tồng không chỉ là một chuyến đi khám phá địa danh, mà là một hành trình trở về với những giá trị nguyên bản, nơi con người sống hòa hợp với thiên nhiên và trân trọng từng hạt ngọc của đất trời. Nếu bạn đang tìm kiếm một khởi đầu mới đầy năng lượng và sắc màu cho năm mới, hãy xách ba lô lên và tìm về với tiếng đàn Tính, với vòng xòe nồng hậu giữa thung lũng Đông Bắc. Mùa xuân này, vùng cao đang chờ đón bạn!