Làng Nghề Dệt Chiếu Hới: Nơi “Dệt” Nên Hồn Cốt Văn Hóa Đồng Bằng Bắc Bộ

“Ăn cơm bằng bát sứ Giang Tây/ Nằm giường gỗ trắc, chiếu vây làng Hới.” Câu ca dao từ bao đời nay đã in hằn trong tâm trí người dân Việt như một lời khẳng định về giá trị thượng hạng của chiếc chiếu làng Hới. Giữa nhịp sống hối hả của thời đại công nghiệp, có một ngôi làng bên dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa vẫn lặng lẽ giữ lửa nghề, nơi mà mỗi sợi cói, sợi đay đều mang theo hơi thở của đất mẹ và đôi bàn tay tài hoa của người nghệ nhân. Làng chiếu Hới (Thái Bình) không chỉ là một điểm đến du lịch, mà là một hành trình trở về với những giá trị xưa cũ, nơi vẻ đẹp của lao động hòa quyện cùng sắc màu rực rỡ của văn hóa dân gian.

Lịch sử & Di sản: Từ huyền thoại đến danh xưng “Thủ phủ chiếu miền Bắc”

Làng Hới (tên chữ là Hải Triều), thuộc xã Tân Lễ, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Nghề dệt chiếu nơi đây đã có lịch sử hàng trăm năm, nhưng chỉ thực sự hưng thịnh và đạt đến đỉnh cao kỹ thuật nhờ công lao của Trạng nguyên Phạm Đôn Lễ – người được dân làng tôn vinh là Tổ nghề dệt chiếu.

Theo sử sách, trong một lần đi sứ nhà Minh, ông đã quan sát và học hỏi được kỹ nghệ dệt chiếu tiên tiến bằng bàn dập đứng của người Trung Hoa. Trở về quê hương, ông truyền dạy lại cho dân làng, thay thế phương pháp dệt nằm thô sơ bằng kỹ thuật mới, giúp chiếc chiếu Hới vừa bền, vừa đẹp, lại đa dạng về hoa văn. Từ đó, chiếu Hới trở thành sản vật tiến vua và nổi danh khắp kinh kỳ.

Giá trị của chiếu Hới không chỉ nằm ở độ bền chắc mà còn ở sự kết tinh của văn hóa làng xã Bắc Bộ. Mỗi chiếc chiếu là một tác phẩm nghệ thuật với những họa tiết hoa sen, chữ Thọ, hay những đóa hoa trà được dệt tỉ mỉ, tượng trưng cho ước vọng về một cuộc sống bình an và hạnh phúc.

Trải nghiệm khám phá: Bản giao hưởng của sắc màu và âm thanh

Vẻ đẹp theo mùa: Khi nắng vàng nhuộm thắm sợi cói

Khác với những vùng cao Tây Bắc đẹp theo mùa lúa chín, làng Hới đẹp nhất vào những ngày nắng rực rỡ của mùa hè (từ tháng 5 đến tháng 9). Đây là thời điểm lý tưởng nhất để các nghệ nhân phơi cói và nhuộm màu. Dưới cái nắng chói chang của vùng đồng bằng, những con đường làng, sân đình, ngõ nhỏ bỗng chốc biến thành những dải lụa khổng lồ với đủ sắc xanh, đỏ, tím, vàng của những sợi cói đang chờ khô.

Hương thơm của cói khô quyện cùng mùi nắng tạo nên một không gian đặc trưng, vừa mộc mạc vừa quyến rũ. Nếu bạn ghé thăm vào những ngày mưa, nhịp sống làng nghề có phần trầm lắng hơn, nhưng tiếng lạch cạch của khung cửi từ trong các nếp nhà vẫn vang vọng, tạo nên một bản nhạc lao động không dứt.

Những hoạt động không thể bỏ qua

• Check-in tại những “con đường sắc màu”: Bạn sẽ không thể rời mắt khỏi những bó cói được dựng đứng như những đóa hoa khổng lồ dọc khắp các lối đi. Đây là phông nền hoàn hảo cho những bức ảnh mang đậm chất nghệ thuật và văn hóa.
• Hóa thân thành nghệ nhân dệt chiếu: Đừng chỉ đứng xem, hãy xin phép người dân được ngồi vào khung cửi. Bạn sẽ cảm nhận được sự nhịp nhàng của đôi tay khi đưa thoi, sự khéo léo khi dập bàn dập để các sợi cói đan chặt vào nhau. Cảm giác nhìn thấy một đoạn chiếu dần hình thành dưới bàn tay mình thực sự rất kỳ diệu.
• Thăm đền thờ Tổ nghề Phạm Đôn Lễ: Để hiểu sâu hơn về lòng biết ơn và truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của người dân nơi đây, hãy dành thời gian viếng thăm đền thờ vị Trạng nguyên tài hoa này.

Con người & Đặc sản: Ấm áp tình quê Thái Bình

Người dân làng Hới hiền lành, hiếu khách và cực kỳ yêu nghề. Dù cuộc sống có nhiều thay đổi, họ vẫn kiên trì bên khung cửi, giữ gìn từng sợi đay, sợi cói. Hình ảnh những cụ già móm mém cười hiền hậu bên hiên nhà, đôi tay vẫn thoăn thoắt dệt chiếu, sẽ là hình ảnh đẹp nhất mà bạn mang về sau chuyến đi.

Đến với vùng đất Hưng Hà, Thái Bình, hành trình khám phá của bạn sẽ không trọn vẹn nếu thiếu đi những trải nghiệm ẩm thực địa phương:

• Bánh Cáy làng Nguyễn: Món bánh đặc sản trứ danh với vị ngọt thanh của đường phèn, vị cay nồng của gừng và độ dẻo của gạo nếp, rất hợp để nhâm nhi cùng một tách trà nóng sau khi tham quan làng nghề.
• Canh cá Quỳnh Côi: Bát canh cá đậm đà với sợi bánh đa trắng ngần, miếng cá rô đồng rán vàng rộm, thơm mùi gừng và rau thì là, mang đúng hương vị của đồng quê Bắc Bộ.
• Gỏi nhệch: Nếu bạn là người thích khám phá hương vị mới lạ, món gỏi nhệch với vị béo, bùi, ngọt, cay hòa quyện sẽ là một trải nghiệm khó quên.

Lời kết

Làng nghề dệt chiếu Hới không chỉ là nơi sản xuất ra những vật dụng sinh hoạt thông thường, mà là nơi lưu giữ “hồn cốt” của một vùng đất, một dân tộc. Đến đây để thấy trân quý hơn những giá trị thủ công, để yêu thêm những con người lao động cần cù và để tìm thấy một khoảng lặng bình yên giữa xô bồ cuộc sống. Nếu bạn đang tìm kiếm một hành trình văn hóa đúng nghĩa, làng Hới chính là lời mời gọi chân thành nhất từ mảnh đất Thái Bình.

***

Thông tin thêm cho chuyến đi của bạn:

– Địa chỉ: Làng Hới (Hải Triều), xã Tân Lễ, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình.

– Cách Hà Nội: Khoảng 90km (khoảng 2 giờ di chuyển bằng ô tô hoặc xe máy).

– Thời điểm vàng: Nên đi vào những ngày nắng ráo để chứng kiến cảnh phơi cói rực rỡ nhất.