Làng đúc đồng Ngũ Xã: Nơi ngọn lửa tinh hoa Thăng Long còn mãi

Giữa lòng Hà Nội ồn ào và vội vã, có một “bán đảo” nhỏ nằm yên bình bên bờ hồ Trúc Bạch, nơi mà thời gian dường như ngưng đọng trong tiếng gõ nhịp nhàng của những chiếc búa và mùi đồng nung nồng đượm. Đó chính là Ngũ Xã – một trong “tứ đại tinh hoa” của kinh thành Thăng Long xưa. Không chỉ là một làng nghề truyền thống, Ngũ Xã còn là một bảo tàng sống, một mảnh hồn di sản mà bất cứ ai yêu nét đẹp trầm mặc, tinh xảo của thủ đô cũng nhất định phải ghé thăm một lần trong đời để thấy ngọn lửa nghề vẫn cháy rực rỡ qua nửa thiên niên kỷ.

Lịch sử & Di sản: Ngũ Xã – Năm làng hội tụ thành một tinh hoa

Cái tên “Ngũ Xã” mang trong mình một ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Theo sử sách ghi lại, vào thời nhà Lê (thế kỷ 15-17), những nghệ nhân đúc đồng tài hoa từ năm làng thuộc vùng Thuận Thành (Bắc Ninh) và Siêu Loại (Hưng Yên) đã cùng nhau tụ hội về đây lập nghiệp. Năm ngôi làng ấy bao gồm: Đông Mai, Xá Chủng, Thượng Mai, Diên Tiền và Làng Cầu. Họ đã mang theo bí quyết nghề nghiệp, sự cần cù và óc sáng tạo để tạo nên một trung tâm đúc đồng danh tiếng nhất kinh thành.

Giá trị di sản của Ngũ Xã không chỉ nằm ở tuổi đời hơn 500 năm mà còn ở những kiệt tác điêu khắc đồng vô giá. Trong đó, tiêu biểu nhất phải kể đến pho tượng Phật A Di Đà tại chùa Thần Quang ngay trong làng. Pho tượng nặng 10 tấn, cao gần 4 mét, được đúc liền khối vào những năm 1950 – một kỳ tích về kỹ thuật đúc đồng thủ công thời bấy giờ. Ngoài ra, tượng Huyền Thiên Trấn Vũ tại đền Quán Thánh cũng là một minh chứng hùng hồn cho bàn tay khéo léo của những nghệ nhân Ngũ Xã xưa.

Trải nghiệm khám phá: Hành trình tìm về những giá trị nguyên bản

Vẻ đẹp của “Phố Đảo” theo nhịp thời gian

Khác với những cánh đồng lúa chín vàng ở vùng cao, vẻ đẹp của Ngũ Xã nằm ở sự giao thoa giữa nét cổ kính và hiện đại. Nếu bạn đến đây vào những buổi sớm mai mùa thu, khi sương mù còn bảng lảng trên mặt hồ Trúc Bạch, bạn sẽ cảm nhận được sự tĩnh lặng tuyệt đối, chỉ có tiếng chổi tre xào xạc và hơi thở của phố cổ.

Vào mùa Tết, làng nghề lại trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Ánh lửa từ những lò đúc rực hồng trong đêm lạnh, mùi đồng nóng chảy và tiếng cười nói của thợ nghề tạo nên một không khí ấm cúng, đậm chất truyền thống. Đây là lúc Ngũ Xã “sống” mãnh liệt nhất, phô diễn tất cả vẻ đẹp của lao động và sự sáng tạo.

Những hoạt động không thể bỏ qua

• Ghé thăm các xưởng đúc đồng gia truyền: Bạn hãy bước vào xưởng của nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Ứng – một trong những gia đình còn giữ lửa nghề bền bỉ nhất. Tại đây, du khách có thể tận mắt chứng kiến quy trình “làm khuôn, pha chế đồng, rót đồng và làm nguội”. Sự tỉ mỉ trong khâu chạm khảm tam khí, ngũ khí sẽ khiến bạn phải trầm trồ thán phục.
• Chiêm bái chùa Thần Quang: Đừng quên vào chùa để chiêm ngưỡng pho tượng Phật bằng đồng lớn bậc nhất Việt Nam. Không gian thanh tịnh của chùa sẽ giúp tâm hồn bạn trở nên nhẹ nhàng và thư thái.
• Tản bộ và chụp ảnh trong các con ngõ nhỏ: Ngũ Xã có những con ngõ nhỏ xinh xắn, nơi những bức tường cũ màu vàng cùng những cửa hàng trưng bày đồ đồng óng ánh tạo nên những khung hình “check-in” đậm chất nghệ thuật và hoài cổ.

Con người & Đặc sản: Vị ngon của sự sáng tạo

Người dân Ngũ Xã vốn dĩ hào hoa, thanh lịch đúng chất người Tràng An. Họ đón tiếp du khách bằng sự niềm nở, sẵn lòng kể về những thăng trầm của làng nghề với một niềm tự hào không giấu giếm. Chính sự gắn kết cộng đồng và tình yêu nghề đã giúp Ngũ Xã vượt qua những giai đoạn khó khăn khi thị trường biến đổi.

Và nói đến Ngũ Xã mà không nhắc đến Phở Cuốn thì quả là một thiếu sót lớn. Chính tại mảnh đất này, món phở cuốn trứ danh của Hà Nội đã được ra đời.

• Phở cuốn Ngũ Xã: Những lá bánh phở trắng ngần, mỏng mịn cuộn chặt thịt bò xào thơm nức cùng rau thơm, chấm vào bát nước mắm chua ngọt thanh tao.
• Phở chiên phồng: Những miếng bánh phở được cắt vuông vức, chiên phồng vàng rộm, giòn tan bên ngoài nhưng vẫn mềm bên trong, ăn kèm với nước sốt thịt bò đậm đà.

Ngồi bên vỉa hè, thưởng thức đĩa phở cuốn mát lành và ngắm nhìn nhịp sống chậm rãi của làng nghề là một trải nghiệm ẩm thực không thể nào quên.

Lời kết

Làng đúc đồng Ngũ Xã không chỉ là nơi lưu giữ những sản phẩm bằng đồng tinh xảo, mà còn là nơi cất giữ linh hồn của một Hà Nội xưa cũ, kiên cường và đầy tài hoa. Hãy dành một buổi chiều cuối tuần để ghé thăm Ngũ Xã, để nghe tiếng đồng vang vọng và cảm nhận hơi ấm của một làng nghề vẫn đang từng ngày viết tiếp bản hùng ca di sản giữa lòng phố thị.

Bạn đã sẵn sàng để khám phá “viên ngọc quý” này của Hà Nội chưa? Hãy đến và cảm nhận nhé!