Giếng Ngọc – Đền Cùng: Nơi Thời Gian Ngưng Đọng Giữa Lòng Kinh Bắc

Nếu có một nơi mà hơi thở của quá khứ vẫn còn vẹn nguyên trong từng nhịp sống đương đại, nơi mà sự tĩnh lặng của tâm linh hòa quyện hoàn hảo với vẻ đẹp trong trẻo của thiên nhiên, thì đó chính là Giếng Ngọc – Đền Cùng. Nằm nép mình dưới chân núi Kim Sơn, thuộc làng Diềm (Viêm Xá), tỉnh Bắc Ninh, địa danh này không chỉ là một điểm đến tâm linh mà còn là một biểu tượng văn hóa rực rỡ của vùng đất Kinh Bắc nghìn năm văn hiến. Đây là nơi bạn nhất định phải đến một lần trong đời để cảm nhận sự thanh tịnh tuyệt đối, để uống một ngụm nước mát lành từ lòng đất mẹ và để lắng nghe những làn điệu Quan họ say đắm lòng người.

Lịch sử & Di sản: Huyền thoại dưới chân núi Kim Sơn

Đền Cùng và Giếng Ngọc gắn liền với những truyền thuyết xa xưa từ thời nhà Lý. Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng, Đền Cùng là nơi thờ hai vị công chúa là Nguyệt Sinh và Nguyệt Minh. Hai bà đã có công giúp triều đình đánh đuổi giặc ngoại xâm, dạy dân cách làm ruộng, trồng dâu nuôi tằm và đặc biệt là truyền dạy những làn điệu dân ca Quan họ – di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã được UNESCO công nhận.

Quần thể di tích này đã tồn tại qua hàng thế kỷ, trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử nhưng vẫn giữ được nét kiến trúc đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Năm 1994, cụm di tích Đền Cùng – Giếng Ngọc đã chính thức được xếp hạng là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp Quốc gia. Không chỉ có giá trị về mặt kiến trúc, nơi đây còn là “linh hồn” của làng Diềm – ngôi làng cổ được coi là thủy tổ của dân ca Quan họ Bắc Ninh.

Trải nghiệm khám phá: Hành trình tìm về sự thanh tịnh

Vẻ đẹp bốn mùa tại làng Diềm

Giếng Ngọc – Đền Cùng mỗi mùa lại mang một vẻ đẹp riêng biệt, lay động lòng người:

• Mùa xuân: Đây là lúc làng Diềm nhộn nhịp nhất với lễ hội truyền thống (ngày 6 tháng Giêng âm lịch). Giữa làn mưa bụi lất phất, không gian tràn ngập tiếng hát Quan họ vang vọng từ cửa đền, tạo nên một không khí lễ hội vừa linh thiêng vừa đậm chất thơ.
• Mùa hè: Khi cái nắng gay gắt bao trùm lên những con đường làng, bước chân vào khuôn viên Đền Cùng, bạn sẽ cảm nhận được luồng không khí mát lạnh tỏa ra từ những tán cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi và làn nước xanh ngắt của Giếng Ngọc.
• Mùa thu & Đông: Không gian trở nên tĩnh lặng, trầm mặc hơn. Những bức tường rêu phong và mái ngói cổ kính hiện lên rõ nét dưới bầu trời xám bạc, rất phù hợp cho những tâm hồn muốn tìm kiếm sự bình yên và chiêm nghiệm.

Những hoạt động không thể bỏ qua

Đến với Đền Cùng – Giếng Ngọc, trải nghiệm thú vị nhất chính là thưởng thức nước Giếng Ngọc. Giếng có hình bán nguyệt, nước trong xanh như ngọc bích quanh năm không bao giờ cạn. Điều kỳ lạ là dù nằm giữa khu dân cư, nhưng nước giếng luôn ngọt lịm và mát lành. Du khách khi đến đây thường bỏ giày dép trên bờ, đi chân trần xuống các bậc đá để múc nước bằng gàu đồng, sau đó uống trực tiếp để cảm nhận cái tinh túy của đất trời. Người dân địa phương tin rằng, uống nước Giếng Ngọc không chỉ mang lại sức khỏe mà còn giúp giọng hát trở nên trong trẻo, vang, rền, nền hơn – đúng chất của người hát Quan họ.

Bên cạnh đó, bạn đừng quên dành thời gian ngắm nhìn những “cụ” cá thần. Trong lòng Giếng Ngọc có ba chú cá lớn, người dân gọi cung kính là “cá thần”. Sự xuất hiện của những chú cá này càng làm tăng thêm vẻ huyền bí và linh thiêng cho khu di tích.

Nếu bạn là một người yêu thích nhiếp ảnh, những con ngõ nhỏ lát gạch nghiêng của làng Diềm hay những bức tường đá ong cổ kính quanh đền sẽ là bối cảnh tuyệt vời để lưu lại những khung hình đậm chất hoài cổ.

Con người & Đặc sản: Hương vị nồng hậu của Kinh Bắc

Sức hấp dẫn của Giếng Ngọc – Đền Cùng không chỉ nằm ở cảnh vật mà còn ở lòng hiếu khách của con người nơi đây. Người làng Diềm lịch thiệp, nhã nhặn, từ cụ già đến trẻ nhỏ đều có thể nghêu ngao vài câu Quan họ để chào đón khách phương xa. Hình ảnh những liền anh, liền chị trong trang phục áo tứ thân, nón quai thao đứng bên gốc đa, bến nước sẽ khiến bạn cảm thấy như đang lạc vào một không gian văn hóa xưa cũ.

Hành trình khám phá sẽ không trọn vẹn nếu bạn chưa thưởng thức những món đặc sản trứ danh:

• Bánh khúc làng Diềm: Không giống bánh khúc ở bất cứ đâu, bánh khúc nơi đây có hình thù như chiếc bánh gối, vỏ bánh làm từ gạo nếp nhào với lá khúc rừng, nhân đỗ xanh thịt mỡ cay nồng vị tiêu. Đây là món ăn tinh túy, thường được dùng để đãi khách quý.
• Nem bùi Ninh Xá: Một món nhắm đặc trưng với vị béo ngậy của thịt, mùi thơm của thính và vị chát nhẹ của lá sung, rất thích hợp để mua về làm quà.

Lời kết

Giếng Ngọc – Đền Cùng không chỉ là một điểm đến du lịch, đó là một hành trình trở về với cội nguồn, nơi mỗi giọt nước, mỗi viên gạch đều kể về một câu chuyện văn hóa ngàn năm. Hãy một lần rũ bỏ những ồn ào phố thị, về với làng Diềm, nhấp một ngụm nước Giếng Ngọc và để tâm hồn mình tan chảy trong những làn điệu Quan họ mượt mà. Kinh Bắc luôn dang tay chào đón bạn với tất cả sự chân thành và nồng hậu nhất!