Chợ tình Xuân Dương: Khúc tự tình giữa đại ngàn Đông Bắc

Nếu Hà Giang có chợ tình Khâu Vai lỗi hẹn, thì mảnh đất Bắc Kạn cũng ẩn giấu một “kho báu” văn hóa đầy thổn thức mang tên Chợ tình Xuân Dương. Không chỉ đơn thuần là nơi mua bán, đây là nơi những ký ức ngủ quên được đánh thức, nơi những lời thề nguyền dang dở được sưởi ấm giữa núi rừng trùng điệp. Hãy cùng tôi hành trình về huyện Na Rì, để chạm vào nhịp thở của một vùng di sản đầy mê hoặc.

Huyền thoại về một “Lời hẹn tháng Ba”

Chợ tình Xuân Dương (xã Xuân Dương, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn) không diễn ra quanh năm mà chỉ họp duy nhất vào ngày 25 tháng 3 âm lịch hàng năm. Để hiểu được cái hồn của phiên chợ này, ta phải ngược dòng thời gian về với một truyền thuyết cảm động của người Tày, người Nùng nơi đây.

Chuyện kể rằng, xưa kia có một đôi trai gái yêu nhau tha thiết nhưng vì trắc trở gia đình, họ không thể nên duyên vợ chồng. Ngày họ chia tay cũng chính là ngày 25 tháng 3. Trước khi rời xa, họ hứa với nhau rằng dù sau này có yên bề gia thất, cứ đến ngày này hàng năm, họ sẽ quay lại chốn cũ để thăm hỏi, sẻ chia về cuộc sống hiện tại. Từ câu chuyện ấy, người dân quanh vùng đã lấy ngày này làm ngày hội ngộ cho những đôi lứa có duyên không phận, dần dà hình thành nên phiên chợ tình độc đáo.

Giá trị di sản văn hóa phi vật thể

Năm 2020, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức đưa “Di sản văn hóa phi vật thể Chợ tình Xuân Dương” vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự công nhận xứng đáng cho một nét đẹp văn hóa vừa mang tính nhân văn sâu sắc, vừa thể hiện sự bao dung trong quan niệm về tình yêu của đồng bào các dân tộc vùng cao.

Trải nghiệm khám phá: Khi sắc màu xuống phố

Hành trình đến với Xuân Dương vào những ngày cuối tháng Ba âm lịch là một trải nghiệm đánh thức mọi giác quan. Khi những cơn mưa rào đầu mùa tưới mát những cánh rừng già, cũng là lúc không khí lễ hội bao trùm khắp các nẻo đường dẫn về trung tâm xã.

Vẻ đẹp của sự giao thoa sắc màu

Đến Xuân Dương ngày hội, bạn sẽ bị choáng ngợp bởi sắc chàm đặc trưng của trang phục người Tày, người Nùng. Những tà áo dài thướt tha, những chiếc khăn vấn đầu tinh xảo và tiếng trang sức bạc va vào nhau lanh lảnh tạo nên một bản hòa âm rực rỡ. Không có sự xô bồ của thương mại hóa, người ta đến đây với tâm thế thong dong, tìm lại người cũ, kết giao bạn mới hoặc đơn giản là để đắm mình trong không gian văn hóa đặc sắc.

Những hoạt động không thể bỏ qua

• Nghe hát Sli, hát Lượn: Đây chính là “đặc sản” tinh thần của chợ tình. Những câu hát Sli đối đáp ngọt ngào, sâu lắng vang lên bên bờ suối, dưới gốc cây hay ngay giữa chợ. Đó là lời tỏ tình, lời thăm hỏi, hay lời tâm sự về những nhọc nhằn của cuộc sống thường nhật.
• Check-in cung đường đèo Na Rì: Trên đường đến Xuân Dương, bạn sẽ đi qua những cung đèo uốn lượn với tầm nhìn phóng xuống thung lũng xanh mướt. Đây là cơ hội tuyệt vời cho những tín đồ nhiếp ảnh săn tìm những góc máy hùng vĩ.
• Giao lưu văn hóa tại bản làng: Hãy thử ghé thăm các bản làng của người Nùng quanh xã Xuân Dương để tận mắt chứng kiến nếp nhà sàn truyền thống và cách họ chuẩn bị cho ngày hội lớn nhất trong năm.

Con người và Mỹ vị vùng cao

Sức hút của Chợ tình Xuân Dương không chỉ nằm ở phần “lễ” hay phần “hội”, mà còn nằm ở sự chân thành, mến khách của con người nơi đây. Người vùng cao Bắc Kạn đón khách bằng nụ cười rạng rỡ và những chén rượu ngô nồng nàn.

Đặc sản nhất định phải thử

Đến với phiên chợ tình, đừng quên để cái bụng của mình được “chiêu đãi” bởi những món ngon nức tiếng:

• Lợn quay lá mắc mật: Những con lợn sữa được quay vàng ruộm, da giòn tan, thịt ngọt lịm và thơm nồng mùi lá mắc mật rừng. Đây là món ăn không thể thiếu trong các mâm cỗ đãi bạn phương xa.
• Phở chua Na Rì: Khác với phở dưới xuôi, phở chua ở đây có vị thanh mát, sợi phở dai mềm quyện cùng nước sốt đặc trưng, lạc rang và thịt xá xíu.
• Rượu ngô men lá: Chén rượu cay nồng nhưng hậu vị ngọt dịu sẽ giúp những câu chuyện tâm tình trở nên cởi mở hơn. Người ta nói, đến chợ tình mà chưa say men rượu, chưa say lòng người thì coi như chưa đến.
• Xôi ngũ sắc: Món ăn tượng trưng cho sự may mắn và lòng hiếu khách, được nhuộm màu hoàn toàn từ lá cây rừng.

Lời kết

Chợ tình Xuân Dương không chỉ là một điểm đến, mà là một miền ký ức sống động, nơi thời gian như ngừng lại để nhường chỗ cho những cảm xúc chân thật nhất. Nếu bạn đang tìm kiếm một hành trình tìm về cội nguồn văn hóa, nơi cái tình được đặt lên trên cái lợi, thì ngày 25 tháng 3 âm lịch tới đây, hãy xách ba lô lên và tìm về Xuân Dương. Để thấy rằng, giữa đại ngàn bao la, tình người vẫn luôn là sợi dây bền chặt nhất gắn kết chúng ta lại với nhau.

Bạn đã sẵn sàng cho một lời hẹn với Đông Bắc chưa?