Làng Rượu Vân Hà: “Vân Hương Mỹ Tửu” – Nơi Thời Gian Ngưng Đọng Trong Men Say Kinh Bắc

Nằm nép mình bên dòng sông Cầu thơ mộng, nơi ranh giới giữa Bắc Giang và Bắc Ninh giao thoa, có một ngôi làng cổ mà chỉ cần đặt chân đến đầu ngõ, thực khách đã cảm nhận được hương vị nồng nàn lan tỏa trong gió. Đó chính là làng Vân (xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang) – nơi sản sinh ra loại “mỹ tửu” nức tiếng xứ Kinh Bắc. Không chỉ là một điểm đến cho những tâm hồn sành rượu, Làng Vân còn là một bảo tàng sống về văn hóa, nơi những bức tường rêu phong và nụ cười đôn hậu của người dân sẽ khiến bạn say lòng hơn cả men rượu nếp cái hoa vàng. Nếu bạn đang tìm kiếm một hành trình tìm về cội nguồn, nơi vẻ đẹp hoài cổ hòa quyện cùng tinh hoa ẩm thực, Làng rượu Vân Hà chính là tọa độ nhất định phải đến một lần trong đời.

1. Lịch sử & Di sản: Từ Thức Quà Tiến Vua Đến Di Sản Văn Hóa Tộc Người

Làng Vân (tên chữ là Vạn Vân) có lịch sử hình thành hàng trăm năm. Theo các bậc cao niên, nghề nấu rượu tại đây đã có từ thời nhà Lê. Tương truyền, bà tổ nghề là cụ Nghiêm Thị Thiết đã mang bí quyết nấu rượu từ phương xa về truyền dạy cho dân làng. Với nguồn nước trong vắt của dòng sông Cầu kết hợp cùng những hạt gạo nếp cái hoa vàng mẩy căng, rượu làng Vân dần trở nên nổi tiếng bởi độ êm, vị ngọt hậu và hương thơm thanh khiết.

Dưới thời phong kiến, rượu làng Vân vinh dự được chọn làm vật phẩm tiến vua và thường xuyên xuất hiện trong các yến tiệc cung đình. Cái tên “Vân Hương Mỹ Tửu” cũng từ đó mà ra, do chính vua phong tặng để ca ngợi loại rượu ngon nhất vùng. Ngày nay, nghề nấu rượu làng Vân đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, không chỉ là một sinh kế mà còn là niềm tự hào, là cốt cách của người dân vùng đất Việt Yên.

2. Trải nghiệm khám phá: Vẻ đẹp trầm mặc qua từng nhịp thở

Vẻ đẹp theo mùa: Khi nắng vàng nhuộm thắm những sân phơi

Làng Vân mỗi mùa lại mang một vẻ đẹp riêng biệt, nhưng có lẽ đẹp nhất là vào những ngày thu sang hoặc giáp Tết. Khi ấy, tiết trời se lạnh của miền Bắc làm cho hương rượu thêm phần nồng nàn. Dưới ánh nắng hanh vàng, khắp các con ngõ nhỏ, người dân đem phơi những nong men thuốc bắc trắng muốt hay những thảm bánh đa, sắn khô – nguyên liệu bổ trợ cho quá trình nấu rượu.

Vào mùa nước đổ, dòng sông Cầu mênh mang ôm trọn lấy ngôi làng, tạo nên một khung cảnh sơn thủy hữu tình, thấp thoáng sau rặng tre xanh là những mái ngói mũi hài cổ kính đã nhuốm màu thời gian.

Các hoạt động không thể bỏ qua

• Trekking xuyên qua những “mê cung” ngõ nhỏ: Đặc trưng của làng Vân là những con ngõ rất hẹp, tường được xây bằng gạch thất hoặc bằng những mảnh sành, chum vại vỡ, tạo nên một chất liệu kiến trúc độc đáo, lên hình cực kỳ “nghệ”.
• Thăm các lò rượu thủ công: Hãy ghé thăm một gia đình địa phương để tận mắt chứng kiến quy trình nấu rượu cầu kỳ. Từ khâu chọn gạo, thổi xôi, rắc men cho đến ủ cơm rượu trong những căn buồng kín gió và cuối cùng là chưng cất.
• Chụp ảnh check-in tại cổng làng và đình làng Vân: Những công trình kiến trúc cổ đậm chất làng quê Bắc Bộ với cây đa, bến nước, sân đình sẽ là phông nền hoàn hảo cho những bộ ảnh áo dài hay cổ phục.
• Đi đò ngang sang làng Thổ Hà: Ngay sát làng Vân là làng gốm/bánh đa Thổ Hà. Bạn có thể kết hợp chuyến đi để khám phá trọn vẹn cụm di sản văn hóa này.

3. Hồn cốt trong từng giọt rượu và Tình người xứ Bắc

Điều làm nên sự khác biệt của rượu làng Vân chính là “men thuốc bắc”. Không dùng các loại men công nghiệp, người dân nơi đây tự tay bào chế men từ 36 vị thuốc bắc quý hiếm. Rượu nấu xong không đem bán ngay mà được hạ thổ hoặc ủ trong chum sành hàng năm trời để khử hết độc tố, tạo ra thứ chất lỏng trong vắt như pha lê, chỉ cần lắc nhẹ là những “hạt tăm” li ti nổi lên đều tăm tắp.

Nhưng có lẽ, “gia vị” đặc biệt nhất chính là sự hiếu khách của con người nơi đây. Người làng Vân chân chất, mộc mạc. Chỉ cần bạn ghé chơi, chủ nhà sẵn sàng mời bạn một chén rượu tâm tình, nhắm cùng chút lạc rang hay bánh đa kế, rồi say sưa kể về những thăng trầm của làng nghề. Cái say ở làng Vân không chỉ là say rượu, mà là say cái tình, cái nghĩa nồng hậu của người Kinh Bắc.

4. Đặc sản không thể bỏ qua

Đến với Vân Hà, ngoài việc mua vài lít rượu nếp cái hoa vàng chính hiệu về làm quà, bạn đừng quên thưởng thức:

• Bánh đa Thổ Hà: Giòn rụm, thơm mùi vừng lạc, ăn kèm với rượu làng Vân là “đúng bài”.
• Gỏi cá mè: Món ăn đòi hỏi sự cầu kỳ trong chế biến, rất hợp để nhâm nhi cùng rượu mạnh.
• Chả nướng củi nhãn: Những miếng thịt được tẩm ướp đậm đà, nướng trên than hồng tỏa mùi thơm nức mũi.

Lời kết

Làng rượu Vân Hà không chỉ là một địa danh trên bản đồ du lịch, mà là một khoảng lặng đầy giá trị giữa nhịp sống hối hả, nơi tinh hoa đất trời và tâm huyết con người kết tinh thành những giọt nồng say. Hãy một lần ghé thăm làng Vân, để bước đi trên những lối nhỏ rêu phong, để nghe hơi thở của lịch sử và để lòng mình mềm lại trong chén rượu tình nồng – một trải nghiệm chắc chắn sẽ làm giàu thêm vốn sống và cảm xúc của bạn về vẻ đẹp bất tận của Việt Nam.