Làng Diềm – “Cái Nôi” Ngàn Năm Của Những Câu Ca Quan Họ

Làng Viêm Xá (tên nôm là làng Diềm), thuộc xã Hòa Long, thành phố Bắc Ninh, từ lâu đã được mệnh danh là “thủy tổ” của dân ca Quan họ. Đây là ngôi làng duy nhất trong số 49 làng Quan họ gốc có đền thờ Vua Bà – người được tôn vinh là Thủy tổ của làn điệu dân ca làm say lòng người này.

Năm 2009, khi Dân ca Quan họ Bắc Ninh được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, làng Diềm trở thành tâm điểm của những nhà nghiên cứu và du khách yêu văn hóa. Giá trị của Viêm Xá không chỉ nằm ở những văn bản cổ hay kiến trúc đình đền, mà nó sống động trong nếp sinh hoạt hằng ngày. Ở đây, từ cụ già tóc bạc phơ đến những em nhỏ vừa chập chững biết đi, ai cũng có thể cất lên những câu hát “lơ thơ”, “hự la” đầy kỹ thuật nhưng cũng rất đỗi tự nhiên.

Hành Trình Khám Phá: Vẻ Đẹp Theo Dấu Thời Gian

Làng Diềm mang vẻ đẹp đặc trưng của làng quê Bắc Bộ với cây đa, bến nước, sân đình, nhưng lại có một sức hút riêng biệt nhờ sự kết hợp giữa nét cổ kính và sự thanh bình đến lạ kỳ.

Mùa lễ hội – Khi đất trời hòa cùng tiếng hát

Thời điểm tuyệt vời nhất để ghé thăm Viêm Xá là vào dịp Lễ hội làng Diềm (ngày 6 tháng Giêng âm lịch) hoặc Lễ hội đền Vua Bà (ngày 18 tháng Giêng). Đây là lúc làng quê rộn ràng nhất, khi những tà áo tứ thân, những chiếc nón quai thao rợp bóng các ngả đường. Du khách sẽ được chứng kiến những canh hát đối đáp thâu đêm suốt sáng, nơi các “liền anh”, “liền chị” phô diễn kỹ thuật vang, rền, nền, nảy đỉnh cao.

Vẻ đẹp bình yên mùa lúa chín

Nếu bạn yêu thích sự tĩnh lặng, hãy đến Viêm Xá vào tháng 5 hoặc tháng 10. Khi những cánh đồng xung quanh làng nhuộm một màu vàng óng ả, hương lúa mới hòa quyện với mùi khói bếp tỏa ra từ những nếp nhà ngói đỏ, tạo nên một bức tranh làng quê Việt Nam thuần khiết nhất. Bạn có thể thong dong đạp xe trên những con đường nhỏ, cảm nhận nhịp sống chậm rãi mà sâu sắc.

Những Trải Nghiệm Không Thể Bỏ Lỡ

Đến với làng Diềm, đừng chỉ là một người quan sát, hãy để bản thân hòa nhập vào không gian văn hóa nơi đây qua các hoạt động:

• Chiêm bái Đền Vua Bà: Ngôi đền linh thiêng nằm dưới gốc đa cổ thụ, nơi thờ người phụ nữ đã có công sáng tạo và truyền dạy Quan họ. Kiến trúc đền mang đậm dấu ấn thời Lê – Nguyễn với những mảng chạm khắc tinh xảo.
• Thưởng thức vị ngọt từ Giếng Ngọc (Giếng Cùng): Nằm ngay trước cửa đền Cùng, đây là một trong những chiếc giếng cổ đẹp và nước ngọt nhất vùng Kinh Bắc. Nước giếng xanh trong vắt, quanh năm không bao giờ cạn. Người dân làng Diềm thường lấy nước này để pha trà đãi khách hoặc nấu rượu, tạo nên hương vị đặc biệt không đâu có được.
• Thăm Đình Diềm: Một kiệt tác kiến trúc gỗ với những bức chạm trổ hình rồng, phượng lộng lẫy. Đây là nơi hội họp và diễn ra các hoạt động văn hóa cộng đồng quan trọng của làng.
• Học hát Quan họ tại nhà nghệ nhân: Bạn có thể ghé thăm nhà các nghệ nhân ưu tú trong làng để nghe họ kể chuyện về “nghề chơi” Quan họ và thử học những câu hát giao duyên giản dị.

Con Người Kinh Bắc Và Mỹ Vị Làng Diềm

Người làng Diềm nổi tiếng với sự hiếu khách và lối ứng xử tinh tế, đúng như câu hát “người ngoan thì mới ra người”. Cách họ mời trà, cách chào hỏi “thưa gửi” luôn khiến du khách cảm thấy được trân trọng và ấm lòng.

Bên cạnh âm nhạc, ẩm thực làng Diềm cũng là một di sản cần được khám phá:

• Bánh khúc làng Diềm: Khác với bánh khúc ở những nơi khác, bánh khúc nơi đây được làm từ rau khúc tươi giã nhỏ trộn với gạo nếp, nhân đỗ xanh thịt mỡ đậm đà. Bánh có hai loại: bánh khúc nhân mặn và bánh khúc nhân ngọt, thường được gói trong lá chuối xanh, khi ăn cảm nhận rõ vị bùi của đỗ, vị béo của thịt và mùi thơm nồng nàn của rau khúc.
• Nem bùi: Món ăn đặc sản vùng Kinh Bắc với vị chua nhẹ, thơm mùi thính gạo và lá sung, là món nhắm tuyệt vời khi nhâm nhi cùng chén rượu nếp được nấu từ nước Giếng Ngọc.

Lời Kết

Làng Viêm Xá không chỉ là một địa danh trên bản đồ, đó là một miền ký ức sống động, nơi tâm hồn người Việt được vỗ về bởi những giai điệu thanh tao và tình người thuần hậu. Nếu bạn đang tìm kiếm một nơi để “trốn” khỏi ồn ào phố thị và tìm lại những giá trị văn hóa cốt lõi, hãy một lần ghé thăm làng Diềm. Để rồi khi ra về, trong tâm trí bạn sẽ mãi vương vấn câu hát: “Người ơi, người ở đừng về…”