Lễ hội Lồng Tồng
Lễ Hội Lồng Tồng – Bản Giao Hưởng Mùa Xuân Giữa Đại Ngàn Đông Bắc
Khi những dải sương mờ ảo còn bảng lảng trên đỉnh núi Phia Oắc, và mầm non của hoa đào, hoa mận bắt đầu cựa mình thức giấc sau giấc ngủ đông dài, người dân vùng cao Đông Bắc lại rộn ràng chuẩn bị cho một sự kiện trọng đại nhất trong năm. Đó là Lễ hội Lồng Tồng (hay còn gọi là Hội Xuống Đồng) – một “di sản sống” rực rỡ sắc màu, nơi hội tụ tinh hoa văn hóa của đồng bào Tày, Nùng, Dao. Nếu bạn đang tìm kiếm một hành trình không chỉ để ngắm nhìn cảnh đẹp mà còn để chạm tay vào linh hồn của đại ngàn, thì Lồng Tồng chính là điểm hẹn mà bạn nhất định phải đến một lần trong đời.
[Hình ảnh: Cánh đồng rộng lớn bao quanh bởi núi đá vôi, nơi hàng ngàn người dân trong trang phục truyền thống rực rỡ đang tụ hội dưới cây nêu cao vút]
Khởi nguồn từ đất mẹ: Giá trị văn hóa ngàn đời
Trong ngôn ngữ của người Tày, “Lồng Tồng” có nghĩa là “xuống đồng”. Đây là lễ hội nông nghiệp có lịch sử lâu đời, gắn liền với nền văn minh lúa nước của cư dân vùng thung lũng. Đối với đồng bào nơi đây, đất và nước là hai vị thần tối cao ban tặng sự sống, vì vậy, lễ hội được tổ chức nhằm tạ ơn trời đất, thần linh và cầu mong cho một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, con người khỏe mạnh.
Năm 2013, Lễ hội Lồng Tồng của người Tày ở nhiều địa phương như Chiêm Hóa (Tuyên Quang), Định Hóa (Thái Nguyên) hay vùng hồ Ba Bể (Bắc Kạn) đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là một nghi lễ tôn giáo mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết cộng đồng, nơi những giá trị truyền thống được trao truyền qua bao thế hệ.
Trải nghiệm không gian lễ hội: Khi đất trời hòa làm một
Vẻ đẹp mùa xuân vùng cao
Lễ hội thường diễn ra từ mùng 4 đến rằm tháng Giêng âm lịch. Đây là thời điểm vùng Đông Bắc khoác lên mình chiếc áo mộng mơ nhất. Những cánh đồng bậc thang vừa gặt xong chỉ còn trơ gốc rạ nay được tưới tắm bởi những cơn mưa xuân, chuẩn bị cho một vụ mùa mới. Không khí se lạnh của vùng cao hòa quyện với mùi nhang trầm, mùi của đất ẩm và hơi thở của núi rừng tạo nên một cảm giác thanh bình lạ kỳ.
Những hoạt động “phải thử” tại lễ hội
Đến với Lồng Tồng, du khách sẽ bị cuốn vào một thế giới của âm nhạc, màu sắc và những trò chơi dân gian đầy kịch tính:
- Nghi lễ cúng tế: Theo dõi các thầy Then, thầy Tào thực hiện nghi thức dâng lễ vật lên thần linh. Những mâm cỗ đầy ắp sản vật địa phương là tấm lòng thành kính của người dân dâng lên đất mẹ.
- Tung Còn – Linh hồn của lễ hội: Tâm điểm của hội là trò chơi tung còn. Một cây tre cao từ 20-30m được dựng giữa đồng, trên đỉnh gắn một vòng tròn dán giấy đỏ (biểu tượng cho mặt trời) và giấy vàng (mặt trăng). Ai tung được quả còn xuyên qua vòng tròn ấy được coi là người mang lại may mắn cho cả bản làng.
- Múa sư tử (Múa lân): Tiếng trống, tiếng chiêng rộn rã cùng những điệu múa sư tử uyển chuyển của các chàng trai bản không chỉ để xua đuổi tà ma mà còn là lời chúc phúc cho mọi nhà.
- Hát Then, đàn Tính: Những giai điệu mượt mà, sâu lắng của điệu hát Then như sợi dây kết nối giữa con người và thế giới tâm linh, làm say đắm lòng người lữ thứ.
[Hình ảnh: Những quả còn rực rỡ sắc màu bay vút lên bầu trời xanh, hướng về vòng tròn trên đỉnh cây nêu giữa tiếng hò reo của đám đông]
Hơi thở bản địa: Con người và phong vị ẩm thực
Điều khiến Lễ hội Lồng Tồng trở nên đặc biệt chính là sự hiếu khách của con người nơi đây. Bạn sẽ bắt gặp những nụ cười rạng rỡ của các cô gái Tày trong bộ trang phục chàm giản dị nhưng thanh cao, hay sự nồng hậu của những cụ già mời khách lạ bát rượu ngô ấm nồng.
Đặc sản không thể bỏ qua
Khám phá Lồng Tồng mà quên đi ẩm thực là một thiếu sót lớn. Hãy chuẩn bị tinh thần để “vỗ về” vị giác với những món ăn đậm chất núi rừng:
- Bánh chưng đen: Được làm từ gạo nếp nương thơm lừng hòa quyện với tro của cây rừng, tạo nên màu sắc đặc trưng và vị thanh mát độc đáo.
- Khâu nhục: Món ăn kỳ công với thịt lợn quay được tẩm ướp gia vị địa phương, hầm nhừ đến mức tan ngay trong miệng.
- Xôi ngũ sắc: Biểu tượng cho ngũ hành, được nhuộm màu hoàn toàn từ lá cây rừng, vừa đẹp mắt vừa có hương thơm thảo mộc.
- Rượu ngô men lá: Cay nồng đầu lưỡi nhưng ngọt hậu, là “chất xúc tác” khiến những câu chuyện bên bếp lửa thêm kéo dài.
[Hình ảnh: Một mâm cỗ lá đầy đặn với xôi ngũ sắc, thịt lợn quay và bát rượu ngô vàng óng trong gian nhà sàn truyền thống]
Lời kết
Lễ hội Lồng Tồng không chỉ là một chuyến đi xem hội, mà là một hành trình trở về với những giá trị nguyên bản, nơi con người sống hòa hợp và biết ơn thiên nhiên sâu sắc. Khi tiếng đàn Tính khép lại và những quả còn đã tìm được chủ nhân của sự may mắn, dư âm của lễ hội vẫn sẽ còn mãi trong lòng du khách. Hãy một lần gác lại những ồn ào phố thị, khoác ba lô lên và tìm về với mùa xuân Đông Bắc – nơi có hội Lồng Tồng đang vẫy gọi bạn bằng tất cả sự chân thành và rực rỡ nhất!