Nằm tựa lưng vào dãy núi Minh Tự hùng vĩ, soi mình xuống dòng sông Ngàn Phố thơ mộng, quần thể di tích Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh) là một điểm đến mang đậm dấu ấn văn hóa, lịch sử và y học. Đây không chỉ là nơi tưởng niệm một bậc vĩ nhân, mà còn là biểu tượng cho cốt cách thanh cao, lòng yêu nước thương dân và trí tuệ uyên bác của “Ông già lười” vùng Hải Thượng.

1. Lịch sử và Di sản: Nơi Tôn Vinh Bậc Đại Danh Y Thế Giới

Lê Hữu Trác (1724 – 1791), biệt hiệu Hải Thượng Lãn Ông, là một nhà y học lỗi lạc, nhà văn, nhà thơ và nhà tư tưởng lớn của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XVIII. Ông là người đã đặt nền móng cho y học cổ truyền nước nhà với bộ sách đồ sộ “Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh”.

Quần thể di tích được xếp hạng Di tích quốc gia từ năm 1990, bao gồm nhiều hạng mục trải dài trên các xã Sơn Trung, Sơn Quang và Quang Diệm. Đặc biệt, vào năm 2023, UNESCO đã chính thức thông qua nghị quyết cùng kỷ niệm 300 năm ngày sinh của Lê Hữu Trác vào năm 2024. Sự công nhận này một lần nữa khẳng định tầm vóc quốc tế của ông – không chỉ là một thầy thuốc giỏi mà còn là một tấm gương về nhân cách và đạo đức nghề nghiệp.

2. Trải nghiệm Khám phá: Vẻ Đẹp Qua Từng Bước Chân

Bức tranh thiên nhiên bốn mùa

Mỗi mùa, khu di tích lại khoác lên mình một vẻ đẹp riêng biệt:

• Mùa xuân (Tháng Giêng – Tháng 3): Đây là mùa lễ hội Hải Thượng (rằm tháng Giêng). Khắp nơi tràn ngập sắc xuân, sương mờ bảng lảng trên đỉnh núi Minh Tự tạo nên khung cảnh huyền ảo như cõi tiên.
• Mùa hè (Tháng 5 – Tháng 8): Dù nắng miền Trung có phần oi ả, nhưng khi bước vào khuôn viên di tích, bạn sẽ cảm nhận được luồng không khí mát lạnh từ rừng cây cổ thụ và gió ngàn thổi về.
• Mùa thu (Tháng 9 – Tháng 11): Là lúc dòng sông Ngàn Phố trong xanh nhất. Những cánh đồng lúa chín vàng dưới chân núi tạo nên một bức họa đồng quê thanh bình đến lạ kỳ.

Những hoạt động không thể bỏ qua

• Chinh phục đỉnh Minh Tự: Để đến được mộ phần của cụ, du khách sẽ đi bộ qua hàng trăm bậc thang đá uốn lượn giữa rừng thông. Cảm giác vừa đi vừa hít thở mùi nhựa thông thơm nồng, lắng nghe tiếng chim hót là một trải nghiệm “healing” (chữa lành) tuyệt vời.
• Chiêm bái tượng đài bằng đá nguyên khối: Tượng đài Hải Thượng Lãn Ông đứng sừng sững trên đỉnh núi, mắt hướng về phía quê hương, thể hiện khí phách của một bậc hiền triết.
• Thăm Nhà lưu niệm và Chùa Tượng Sơn: Nơi đây lưu giữ nhiều hiện vật quý giá về cuộc đời ông. Chùa Tượng Sơn – ngôi chùa do chính thân mẫu của cụ xây dựng – là nơi cụ từng ở và nghiên cứu y thuật, mang kiến trúc cổ kính, tĩnh mịch.

3. Con Người và Đặc Sản: Hồn Đất, Tình Người Hương Sơn

Người dân Hương Sơn vốn mộc mạc, hiếu khách. Họ luôn tự hào khi kể về “Cụ Lãn” với lòng thành kính vô hạn. Đến đây, bạn không chỉ được nghe kể chuyện về y đức mà còn được thưởng thức những sản vật tinh túy của vùng đất này.

Đặc sản tiến vua

Vùng đất Hương Sơn nổi tiếng với những sản vật mang tính vị thuốc, bồi bổ sức khỏe:

• Nhung hươu Hương Sơn: Sản vật quý hiếm đứng đầu trong “tứ đại danh dược”. Bạn có thể trực tiếp thăm các trang trại nuôi hươu của người dân địa phương.
• Kẹo Cu Đơ: Miếng kẹo giòn tan của lớp bánh đa, vị ngọt của mật mía, cay nồng của gừng và bùi béo của lạc. Nhâm nhi Cu Đơ cùng bát chè xanh đậm đà là “đúng điệu” người Hà Tĩnh.
• Cam Bù Hương Sơn: Loại cam đặc sản chỉ có vào dịp Tết, mọng nước, vị ngọt thanh và hương thơm đặc trưng không lẫn vào đâu được.

4. Một số lưu ý khi tham quan

Để chuyến hành trình trọn vẹn, bạn nên lưu ý:

• Trang phục: Nên chọn trang phục lịch sự, kín đáo khi vào các khu vực thờ tự và giày thể thao thoải mái để leo núi.
• Thời gian: Nên bắt đầu hành trình vào sáng sớm để tránh nắng và tận hưởng không khí trong lành.
• Ý thức: Giữ gìn vệ sinh chung, không bẻ cành hái lá trong khu di tích.